Interview Hans van der Steen - Loop om de kuil heen!

In gesprek met Hans van der Steen- Directeur AWVN
Door Martine Maes en Jos de Jong - NCSI | Event Duurzaam in je werk | 7 december 2011

Loop om de kuil heen! 

Met Hans van der Steen op zoek naar nieuwe arbeidsverhoudingen
in een veranderend Nederland.

De crisis zou je kunnen vergelijken met een kuil. Je kan bang worden om er in te vallen en je daarom niet verroeren. Je kan er ook omheen lopen! Het is maar net hoe je ermee omgaat. Hans van der Steen is Directeur Arbeidsvoorwaarden van werkgeversvereniging AWVN. Samen met de sociale partners schreef hij een sociaal manifest gericht op duurzame inzetbaarheid. In een interview geeft hij nadere uitleg hierover.

Wat houdt het sociaal manifest in?

Het is een manifest over duurzame inzetbaarheid. De eerste drie punten gaan over de urgentie van duurzame inzetbaarheid.

• De eerste is de arbeidsmarkt, deze wordt  krapper en anders.
  De demografie in de meeste bedrijven wijst op een vergrijzing en ontgroening
   
• De tweede is dat mensen andere oriëntaties krijgen op werk. De werk-prive-balans wordt belangrijker en de vraag naar zorg wordt groter en onbetaalbaar. Dat betekent meer mantelzorg waar ruimte voor moet zijn. Ook de trend om zzp-er te worden zal zich verder doorzetten. Dat betekent dat betaald werk en onbetaald werk met elkaar in concurrentie gaan komen
   
• De derde is dat mensen steeds meer in een duurzame omgeving willen wonen en werken. Het besef dat we de planeet nog een tijd willen behouden wordt steeds groter en is niet meer alleen een boodschap van milieugoeroes met geitenwollen sokken. Het wordt steeds meer een businesscase. Je ziet dat grote bedrijven hun zakelijke beleid steeds meer op duurzaamheid baseren. 

Hoe gaan we dit doen? 

"Het codewoord is vernieuwing van arbeidsverhoudingen.''

De gedachte bij het manifest is: ‘ruzie maken doen we al genoeg, tijd voor de dialoog’. We willen daarbij andere taal gebruiken waarin we elkaar aansteken om actie te ondernemen. Zo van: ‘jongens kom op!’ Het leuke is dat er massief draagvlak voor is bij alle partijen: zowel bij sociale partners als werkgevers.

We hebben het manifest opgeschreven met verschillende partners, waaronder mensen uit de opleidingensfeer, vakbonden en het NCSI. Dit was een puzzel, maar uiteindelijk zijn deze partijen hun netwerken gaan aanspreken en hebben we het op die manier uitgedragen. De dialoog moet vooral tussen lijnmanagers en medewerkers plaats gaan vinden. Het interessante is dat we al 30 jaar weten dat de oplossing ligt tussen lijnmanagers en medewerkers. Nieuw is dat het nu is doorgedrongen dat er echt niks anders op zit dan het daar op te lossen.

Bij AWVN hebben we daarvoor het ruggengraatmodel ontwikkeld om arbeidsverhoudingen in de organisatie weer te geven. Het gaat daarbij om verhouding tussen de top, de managers, de medewerkers, de vakbonden en de OR. Als deze verhouding ergens zwak is, krijg je ‘rugproblemen’. Op basis van ons onderzoek zou je kunnen zeggen dat er nu  in Nederland sprake is van een dreigende hernia. Graag zou ik de deelnemers van het event Duurzaam in je werk alle factoren in het model willen laten beleven. Dan zal duidelijk worden dat de dialoog tussen management en medewerker het belangrijkst is. 

Welke rol speelt vertrouwen in het manifest?

Vertrouwen is dé succesfactor om een goede dialoog te voeren. Zowel voor krimp als groei van de arbeidsmarkt is er één ding belangrijk en dat is de dialoog. We gaan ooit weer uit deze crisis komen en de economie gaat weer groeien. Zorg dan dat je klaar staat. Ik hoor mensen zeggen: dat is veel te soft! In deze tijd van crisis zijn er ingrijpende maatregelen nodig! Ik zeg, het is dé manier die werkt en wellicht de enige waarmee we de toekomst aan kunnen. We geven onze agenda van AWVN op als iemand ons het bewijs kan leveren dat strijd meer oplevert dan dialoog.

AWVN heeft een rondje gemaakt langs bedrijven die in 2005 de innovatietrofee hebben ontvangen. We hebben gezien dat deze bedrijven zaken anders hadden aangepakt en sneller oplossingen gevonden om bijvoorbeeld klanten aan zich te blijven binden. Juist in een tijd van crisis. Ik zie in mijn werk dat bedrijven met betere arbeidsverhoudingen, beter kunnen innoveren. Ik geloof erin.

Ligt de verantwoordelijkheid voor betere arbeidsverhoudingen puur bij de leidinggevende?

Natuurlijk niet. Als je teruggaat naar de kern van de arbeidsrelatie, dan heb je verplichtingen en dat is wederzijds. Je krijgt van je werkgever waardering in de vorm van salaris en anderszins. Dan moet je als werknemer nadenken over de vraag: wat ga ik eraan doen om mijn inzet zo optimaal mogelijk te houden? We kijken bij AWVN dan naar de driehoek van vitaliteit met daarin: vitaal zijn, competent zijn en betekenisvol werken. Iedereen in de organisatie heeft zijn eigen driehoek en past daar de arbeidsvoorwaarden aan. Dus weg met arbeidsvoorwaarden die voor iedereen gelden! Het moet echt maatwerk worden.

''Voor mij zijn er tijdens het Event Duurzaam in je Werk twee thema’s die eruit springen: Vitaliteit, dat zit bij mensen zelf, en Leiderschap & Organisatie, die zit aan de top. ''

Hoe zie je duurzaamheid in verhouding met flexibiliteit?

We moeten op zoek naar duurzame flexibiliteit, dat wordt de opgave voor de komende tijd. Een mooi voorbeeld vind je in de schoonmaak waar iets moois  is ontstaan na een door stakingen afgedwongen akkoord. Namelijk, een proces waarin drie partijen: de schoonmakers, inlenende bedrijven en opdrachtgever elkaars verantwoordelijkheden hebben beschreven.  Zij zeiden: ‘willen wij in de toekomst medewerkers langer flexibel inzetten, dan moeten we dat anders doen dan we nu doen’. Dus niet altijd maar de goedkoopste zijn ten koste van medewerkers. Dat vind ik mooie voorbeelden. Er zijn vaak nog ouderwetse gedachten. In de oude benadering zeggen werkgevers tegen vakbonden: ‘blijf met je handen af van de flexruimte die we nog hebben, want die is al te klein’. Vakbonden zeggen: ‘alles wat niet beantwoordt aan een vast contract is onaanvaardbaar’. Als we niks doen, gaan deze twee gedachten uiteindelijk clashen. Dat baart mij wel zorgen. 

Heb jij vertrouwen in de toekomst?

In 8 op de 10 cao’s wordt ruimte gemaakt voor duurzame inzetbaarheid. Terwijl dat vijf jaar geleden ondenkbaar was. Er is dus afgelopen jaren veel gebeurd. Hier hebben we met z’n allen een grote bijdrage aan geleverd. In die zin ben ik positief en hoopvol, maar weet ook dat er nog heel veel moet gebeuren. Ik zie nu wel de valkuil van de crisis, en dan vooral hoe men ermee omgaat, de komende jaren wel heel groot voor mij. Je kan er heel makkelijk in vallen, maar je kan er ook om heen lopen!
 

Over Hans van der Steen
Mr. J.C. (Hans) van der Steen is Directeur Arbeidsvoorwaarden. Hij is verantwoordelijk voor beleidsontwikkeling, coördineert de afstemming van het arbeidsvoorwaardenoverleg op landelijk niveau en onderhoudt contacten met relevante partijen op het brede terrein van sociaal beleid, waaronder vakorganisaties. Hans werkt sinds 1981 bij AWVN. Hij begon er als adviseur sociaal beleid, later als hoofd adviesgroep zakelijke dienstverlening – destijds een sterk groeiende afdeling binnen AWVN. In beide functies adviseerde hij de cao-onderhandelingen van een aantal grote ondernemingen en bedrijfstakken.